Zanussi

У by_mova blednotik запытаў:

які варыянт напісання прозвішча Zanussi у беларускай мове будзе правільным: Зануссі ці Занусі? (варыянт Занусьсі не разглядаецца)

Паспрабуем знайсьці адказ з дапамогай новага правапісу.

У §17 ("Падоўжаныя і падвоеныя зычныя") адказ, здавалася б, знаходзіцца ў падпункце 2:

2. У запазычаных словах, у тым ліку ва ўласных імёнах і назвах, і вытворных ад іх словах падвоеныя літары звычайна не пішуцца: граматыка, група, калектыў, калекцыя, сума, карэспандэнт, каса, касір, тэрыторыя, піца, саміт; Ала, Васа, Генадзь, Іна, Нона, Іпаліт, Кірыл, Адэса, Калькута, Марока, Ніца; але: бонна, донна, манна, панна, ванна, мадонна, саванна; Ганна, Жанна, Сюзанна, Мекка і інш. Напісанне такіх слоў вызначаецца па слоўніку.

Канчатковага адказу тут няма, але з прыкладаў можна здагадацца, што сьпіс выключэньняў адносна кароткі і ўключае традыцыйныя напісаньні, у лік якіх прозьвішча кінарэжысэра, пры ўсёй яго славе, наўрад ці ўваходзіць. Таму -- Занусі.

Аднак сьледам за п.2 ідзе п.3, дзе чытаем:

3. Ва ўласных імёнах і назвах падоўжанае вымаўленне зычных адлюстроўваецца на пісьме: Аўгіння, Аксіння, Анісся, Аўдоцця, Наталля, Таццяна, Усціння, Фядосся, Траццякоўка; Краснаполле, Залессе, Закарпацце і інш.; але: Ілья, Емяльян, Касьян, Ульян, Ульяна, Юльян, Юльяна, Традзьякоўскі і вытворныя ад іх: Ільін, Ільіч, Ільінскі, Ільічоўка, Ульянаў, Ульянаўск, ульянаўскі і інш.

Складаецца ўражаньне, што ў гэтым п.3 фармулёўка -- ад аднаго правіла, а ілюстрацыйны матар'ял -- ад другога. Усе прыклады тут на падваеньне, якое ўзьнікла з ётацыі, але фармулёўка пра гэта ня кажа. Далей, фармулёўка абмяжоўвае сфэру дзейнасьці гэтага правіла толькі "ўласнымі імёнамі і назвамі", хоць тая ж самая зьява мае месца і ў агульных імёнах: "збожжа, маззю, галлё, насенне, калоссе, смецце, ламачча, зацішша, разводдзе" (прыклады з Правілаў-57, §60). Можна было б думаць, што п.2 -- пра запазычаныя словы, а п.3 -- пра свае, але чаму тады ў п.3 пра гэта не сказана адкрытым тэкстам і чаму правіла для запазычаньняў ідзе перад правілам для спрадвечных слоў? Дый ілюстрацыйны матар'ял гэтую думку абвяргае: усе названыя ў абодвух пунктах імёны -- запазычаньні, што Ганна, што Фядосься.

Паспрабуем цяпер фармальна абгрунтаваць напісаньне "Зануссі" праз два "с". Імя -- уласнае, вымавіць падоўжана нішто не перашкаджае (а арыгінальнае напісаньне наўпрост штурхае да такога вымаўленьня) -- то ж бо адлюстроўваецца і на пісьме. QDE.

(Слабое месца і ў гэтым доказе, і ў фармулёўцы п.3 -- адно і тое ж: адкуль ведаем, падоўжана трэба вымаўляць ці не, калі можам і так, і гэтак?)

Ыыы. Нам жа з гэтым жыць.

Паранаідальнае

У НН нехта Алесь Пілецкі піша, што раман Віктара Марціновіча "Паранойя" "не рэкамэндавалі" (=забаранілі) да продажу. Гэтая навіна спарадзіла эмацыйны запіс у ЖЖ самога Марціновіча, ня менш эмацыйны -- у wozhyk, тамсама спасылкі на іншыя водгукі. Шмат хто слушна піша, што такая забарона для кніжкі -- найлепшы піяр.

Пры бліжэйшым разглядзе бачым, што крыніца інфармацыі пра забарону -- практычна ананімная. І сам Алесь Пілецкі, і цытаваная ім Вольга Шпарага шукалі кнігу ў адным і тым жа месцы -- на кніжным кірмашы "Мир книг", што побач з "Белэкспа" (колишняй ВДНГ). Алесю Пілецкаму нехта з прадаўцоў драматычна сказаў: «Усё ўжо. Не будзе гэтай кнігі ў нас. Забаранілі. І не пытайцеся яе нават. Ніхто вам нічога не скажа».

З паведамленьня Вольгі Шпарагі, якая пыталася кнігі ў суботу, можна вылічыць дату забароны -- пятніца, 27 лістапада 2009 г.: "Адны гандляры казалі, што не чулі пра яе, іншыя адварочваліся. Толькі адзін сказаў, што ўчора ўлады забаранілі прадаваць у Беларусі". Але, паводле артыкула, загад не прадаваць кнігу аддала "адміністрацыя", -- якая, не ўдакладняецца: ці то адміністрацыя рынку (што выглядала б праўдападобней), ці то прэзыдэнцкая (што больш адпавядае азначэньню "ўлады" і ўсебеларускаму маштабу дзейнасьці). Цікава, што Вольга Шпарага шукала на рынку кнігу свайго калегі -- яны з Марціновічам абое працуюць у ЭГУ.

Здаецца, пра такія забароны раней не было вядома. Калі палітычныя памфлеты друкуюцца ў Расеі, завозяцца ў Беларусь і распаўсюджваюцца тут нелегальна -- гэта іншае. А пра сыстэму, калі адміністрацыя кніжнага рынку забараняе прадаваць тую ці іншую кнігу, чую ўпершыню. Алесь Пілецкі піша: "Гандляры кнігамі на ўмовах ананімнасці гавораць, што падобныя забароны распаўсюду выдаюцца адміністрацыяй неафіцыйна", але ніводнага больш прыкладу не называе.

Тым часам рэакцыя іншых апытаных аўтарам персанажаў не дае падставаў падазраваць таемную забарону. Чалавек з няяснай пасадай "асоба, адказная за кніжны кірмаш у «Белэкспа»", Сяргей Кірпетаў (Гугл пра яго маўчыць), адказаў, што "ўяўлення аб гэтым не мае" (абсалютна нармальны адказ як для чалавека, які першы раз пра такое чуе, так і для падступнага забараняльніка), а ў Цэнтральнай кнігарні прапанавалі тэлефанаваць пазьней.

Я пачакаў бы псіхаваць, пакуль ня зьявіцца пэўнага пацьверджаньня. А то піяр ёсьць, а ці была забарона -- няясна.