miram | In Lituanicam peregrinationem, auctore Petro Royzio

Si quis jeździabit lituana per oppida gościus,
Seu Vilnam perget, seu fors wyjeźdżaverit inde,
Ille niechaj secum rżanum chlebum atque białum
In curru portet; sine curru tendere błąd jest.
Illud, iter, te ferre opus est, quodcunque potrzebat,
Atque salem, fatuas nisi vis jadare potrawas.
Niech wyborna tuum repleat cervisia bęben
Seu quam dat Piątek, albo quam Sobota mittit.
Miód quoque non desit młodus, starusve, żołądko
Utilior, gravis at głowie gratusque pijanis.
Et si vina placent, curru sunt vina vehenda;
Non etenim najdziesz drogam venale per omnem,
Vel ladajakum, quamvis sis ipse gotowus
Pro totidem kroplis totidem numerare szelągos.
Quod si szklanica deest, kuflo dzbankowe plugawo
Aut okopciała musisz potare konewka,
Ex qua smerdowie modo potavere mużyki.
Czapka tibi pro lichtarzo persaepe locanda est,
Aut opus est nożum tales defigere in usus.
In ściana mensave solent quoque ponere quidam
Ex rżano chlebo sztukam w pośrodku foratam.
Si deerit pościel, praebebit słoma grabatum;
Pro lecto tibi ława dabit distendere corpus.
Quod si frigus erit, czarna recubabis in izba,
Inque die cernes noctem undique et undique dymum.
Stertentique inter krowas tenerosque cielątkos
Non tibi zegar opus; parvi cum matre prosięta
Excutient somnum, quamvis sis ipse kamienius.
Non tibi pluskwa ciałum noctem śmierdząca per omnem
Rodere cessabit... undique... angusta bieda.

(Petrus Royzius. Carmina selecta / Petras Roizijus. Rinktiniaj eilėraščiai. Vilnius, 2008, pp. 112-113. Petri Royzii Maurei Alcagnicensis carmina. Pars I carmina maiora continens. Cracoviae, 1900, pp. 240-241.)

Лацінска-польскі макарон XVI ст. пра падарожжа па Літве, аўтарства Пятра Ройзія -- юрыста і паэта родам з Гішпаніі, зьвязанага з Кракавам і Вільняй. Гэта пра яго фрашка Яна Каханоўскага "O doktorze Hiszpanie":

"Nasz dobry doktor spać się od nas bierze,
Ani chce z nami doczekać wieczerze".
"Dajcie mu pokój! najdziem go w pościeli,
A sami przedsię bywajmy weseli!"
"Już po wieczerzy, pódźmy do Hiszpana!"
"Ba, wierę, pódźmy, ale nie bez dzbana".
"Puszczaj, doktorze, towarzyszu miły!"
Doktor nie puścił, ale drzwi puściły.
"Jedna nie wadzi, daj ci Boże zdrowie!"
"By jeno jedna" - doktor na to powie.
Od jednej przyszło aż więc do dziewiąci,
A doktorowi mózg się we łbie mąci.
"Trudny - powiada - mój rząd z tymi pany:
Szedłem spać trzeźwo, a wstanę pijany".

Piątek i Sobota -- ня дні тыдня, а геаграфічныя назвы. Браніслаў Кручкевіч у камэнтары да выданьня 1900 г. піша, што Piątek -- мястэчка ў лэнчыцкім павеце калішскай губерні, некалі слаўнае півам, Sobota ж -- некалі кірмаш, слаўны піваварнямі (forum cerevisiae officinis clarum), а ў часы камэнтатара вёска Sobotka ў тым жа лэнчыцкім павеце:

Piątek, oppidum nunс in districtu lenciciensi gub. calisiensis situm, cerevisia olim celebre. (...) Sobota, olim forum cerevisiae officinis clarum. Nunc est vicus, qui mutato nomine appellatur Sobotka iacetque in eodem lenciciensi districtu (...).

Ройзій напісаў яшчэ адзін макарон, пра п'яніц -- "In bibulos sapphicum", але скан сапсаваны, і апошнія два слупкі не чытаюцца (UPD: дапоўнена зь іншых крыніц):

In bibulos sapphicum

Est obyczajus starus et receptus,
Alter ut potet sitiente drugi:
Nos sitim cudzam comitamur omnes:
Nasza niewola.

Ferre quis takum queat obyczajum!
Qui sitit, niechaj bibat ille pełno,
Wolno sit drugim, tyle quisque potet,
Ile potrzeba.

Sic erit zdrowus cztowiek atque mądrus,
Nec suos quisquam iaciet pieniądzos
Darmo, szynkarkas faciens bogatas,
Sam się ubogim.

Sed nos truciznam bibimus quod ipsi,
Ad przyjacielos modo saepe centum
Portet ut zdrowios, faciles medendo
Absque lekarstwa:

[Nil eis prodest, my sed inde pijani
Fimus, et rixas madidi ciemus,
Ebrii, pełni, lada co loquentes
Absque rozumu.

Nocte do domu media redimus,
Mille post pełnas vacui cerebro.
Mane surgentes canimus: "Najmilsza,
Funde gorzałkam".]

(Petri Royzii Maurei Alcagnicensis carmina. Pars II carmina minora continens. Cracoviae, 1900, pp. 263-264.)