Новы правапіс: першыя ўражаньні

[miram]

Дзякуй vadim_i_z, што знайшоў і перавёў у HTML новапрынятыя правілы правапісу. Рыцца яшчэ доўга, пакуль пра першае, на што вока ўпала.

§ 26. Вялікая і малая літары ў найменнях асоб, звязаных з рэлігіямі, назвах міфалагічных і казачных герояў

1. З вялікай літары пішуцца:

найменні найвышэйшых божастваў (бостваў) у рэлігійных культах, а таксама ўсе словы ў спалучэннях, якія змяшчаюць гэтыя назвы: Бог, Саваоф, Алах, Яхве, Шыва, Вішну; Госпад (Гасподзь), Усявышні, Уладыка Нябесны, Усемагутны Бог, Святая Тройца, Бог Айцец, Бог Сын, Божы (Боскі) Сын, Бог
Дух Святы, Святы Дух, Прасвятая Тройца, Божая (Боская) Маці, Прачыстая Уладычыца Нябесная, Прасвятая Дзева Марыя, Царыца Нябесная, Месія;

Але ж, здаецца, толькі ў хрысьціянстве Мэсія і "найвышэйшае боства" шчасьліва супалі ў адной асобе; ні юдэі, ні мусульмане, у чыіх рэлігіях гэтае паняцьце таксама ёсьць, яго не абагаўляюць.

Дзіўна выглядае патрабаваньне капіталізацыі ўсіх словаў у спалучэньнях -- ці любых? -- якія зьмяшчаюць назву "найвышэйшага боства": здаецца, "Усемагутны Бог" -- ня ўстойлівая назва, а проста адзін з мноства магчымых эпітэтаў, дапасаваны да імя Бога. А калі, прыкладам, каторы бязбожнік кажа пра "праклятага Бога", "ненавіснага Бога" -- ці трэба і тут кожнае слова пісаць з вялікай літары?

прыметнікі, утвораныя ад слова Бог: Божы (Боскі) суд, Божы (Боскі) храм, Божая (Боская) міласць;

Такім чынам, з вялікай літары давядзецца пісаць: скульптура Давіда выйшла з-пад Боскага разца Мікелянджэла, подзьвігі Боскага Аляксандра Македонскага (абвешчаны богам у 332 г. да н.э.)? Здаецца, аўтары правілаў забыліся, што нават у Бібліі не пра аднаго бога ідзе гаворка. Акрамя таго, здаецца, "божы/Божы" -- прыметнік прыналежны, а "боскі" -- адносны; гэтая розьніца павінна ўплываць на іх капіталізацыю. Ніжэй гаворыцца пра выпадкі, калі слова "бог" пішацца з малой літары, але пра тое, што і прыметнік ад яго ў гэтым значэньні мае таксама пісацца з малой літары, няма згадкі.

асабовыя імёны (і ўсе словы ў састаўных асабовых назвах, акрамя агульных назваў) заснавальнікаў рэлігійных вучэнняў, а таксама біблейскіх асоб (апосталаў, прарокаў, святых і інш.): Ісус Хрыстос, Буда, Брахма; Іаан Хрысціцель, Святы Павел;

Няясна, навошта гэты пункт вылучаць асобна, калі ўсё роўна асабовыя імёны пішуцца з вялікай літары.

Зьвяртае ўвагу на сябе апошні прыклад. Ён ідзе насуперак правілу, якое дзейнічае ў расейскай мове і, праз аналогію, мусіла дзейнічаць і ў нас да апошняга часу таксама: пры імёнах сьвятых слова "сьвяты" пішацца з вялікай літары толькі ў назвах храмаў. Вось царква Сьвятога Паўла, а ў ёй абраз сьвятога Паўла.

Далей, застаецца няясным, ці трэба пісаць з вялікай літары тых сьвятых, якія ў Бібліі не фігуруюць. Калі трэба -- то чаму стаіць абмежаваньне наконт біблейскіх асоб; калі не -- то для карыстаньня гэтым пунктам правілаў трэба ведаць паказальнік імёнаў да Бібліі напамяць, што ў наш разбэшчаны век праблематычна.

Далей, застаецца няясным, як разумець удакладненьне ў дужках. Прыклад нешта не прыдумляецца.

імёны легендарных і міфічных асоб, язычніцкіх багоў: Антэй, Зеўс, Тытан, Венера, Фурыя, Дажбог, Жыжаль, Пярун, Цмок, але як агульныя назвы: пярун –– удар грому, іуда (юда) –– здраднік, цмок –– змей, тытан –– волат, фурыя –– злосная істота;

Аказваецца, у наш разбэшчаны век і з паганскай міфалогіяй таксама нялёгка. Тытан -- не імя, а назва цэлай катэгорыі міфалагічных асобаў: алімпійскія багі змагаліся з тытанамі, адужалі і закінулі іх у Тартар. Фурыяў (багіняў помсты) таксама ня менш за тры (Тызыфона, Алекта, Мэгера), а паводле іншых вэрсіяў, аж да дзясяткаў тысяч.

UPD: як зьвярнуў увагу vadim_i_z, апостал Юда чамусьці фігуруе тут у ліку "легендарных і міфічных асоб", а не "біблейскіх асоб (апосталаў, прарокаў, святых і інш.)", пра якіх ідзецца ў папярэднім пункце, і ў гэтай паганскай кампаніі глядзіцца досыць дзіўна.

уласныя назвы ўяўных і казачных істот, герояў літаратурных твораў: Папялушка, Чырвоная Шапачка, Калабок, Снягурка, Дзед Мароз, Баба Яга, Пегас, Буцэфал, Атлант, але як агульныя назвы: дзед-мароз –– ёлачнае ўпрыгожанне, баба-яга –– агідная старая, буцэфал –– стары конь, атлант –– у архітэктуры;

Аказваецца, у наш разбэшчаны век нялёгка і са сьвецкай гісторыяй. Буцэфал -- рэальны конь рэальнага Аляксандра Македонскага; ні на ўяўную, ні на казачную істоту ён ня цягне, а калі лічыць яго ня больш як героем літаратурнага твору -- напрыклад, Плутархавага жыцьцяпісу Аляксандра -- дык чаму тады не лічыць такім літаратурным (а не гістарычным) пэрсанажам і самога Аляксандра? Далей, чаму як агульная назва "буцэфал" азначае раптам "стары конь", калі гістарычны Буцэфал праславіўся сілай і неўтаймоўным норавам, а зусім ня старасьцю (хоць і сканаў у вельмі паважным, як на каня, трыццацігадовым веку)? Яго часам з Расінантам не пераблыталі?

агульныя назвы істот, а таксама з’яў і прадметаў, калі яны персаніфікуюцца, выступаюць у ролі імёнаў герояў літаратурных твораў (у казках, байках і інш.): Мядзведзь, Воўк, Ліса (Ліска), Заяц (Зайка), Асёл, Каза-дзераза, Коцік-варкоцік, Варона, Сарока-белабока, Воран, Певень, Бусел-клекатун, Карась-лежабок, Сонца, Праўда, Крыўда і інш.

2. З малой літары пішуцца:

слова бог (гасподзь) ва ўстойлівых выразах, звязаных з выказваннем розных пачуццяў у прастамоўі, а не са зваротам да Бога паводле рэлігійнай абраднасці і ўяўленняў: бог яго ведае, божа (божачка) ты мой, божа збаў, дай божа, крый бог (божа), не давядзі бог (божа, госпадзі), ратуй божа, дзякаваць (дзякуй) богу (табе, госпадзі), бог з табой (з ім, з вамі), алах з ім;

priestal, калі я пажадаю вам добрага здароўя, як вы адкажаце -- "дай божа" ці "дай Божа"? Калі сьвятар ці проста вернік "выказвае розныя пачуцьці ў прастамоўі" -- ці пусты для яго гук трэцяя запаведзь ("Не возмеши имени Господа Бога твоего всуе")? А як гэта адрозьніць на практыцы -- высьвятляць у кожнага, "како вѣруеши"?

слова бог з агульным значэннем боства ў спалучэнні з асабовай назвай або з назоўнікам з агульным значэннем у родным склоне: старажытны славянскі бог Пярун, бог сонца Дажбог, Сварог –– бог неба;

Здавалася б, ад гэтага агульнага значэньня і прыметнік павінен быў бы пісацца з малой літары; аж не, пра гэта ні слова.

UPD: Далей, няясна, чаму напісаньне слова "бог" у агульным значэньні абмяжоўваецца толькі двума пералічанымі спалучэньнямі. "Быў такі грэцкі бог, які..." "Нейкі добры бог дапамог"... "Калі багі нам паспрыяюць"...

агульныя назвы ўяўных істот: архангел, анёл, херувім, фея, муза, дамавік, лясун, русалка, гном, троль, здань, хохлік і інш.

Хрысьціяне, чаго вы моліцеся архангелу Міхаілу -- ён жа ўяўны! І сьмех і грэх.

Comments

[ygam.livejournal.com]

Бог сидит Себе-посиживает на небесах.

[miram.livejournal.com]

Пра займеньнікі, дарэчы, увогуле ні слова.

[vadim-i-z.livejournal.com]

Аказваецца, у наш разбэшчаны век і з паганскай міфалогіяй таксама нялёгка
Согласен со сказанным про титанов и фурий, но какого ... евангельский Иуда попал в языческую компанию?

[miram.livejournal.com]

І то праўда. Зараз дапоўню.

[balachon.livejournal.com]

божачкі

[miram.livejournal.com]

Выказваеш розныя пачуцьці? Правільна, з малой літары :)

[dassax.livejournal.com]

З канём перастараліся :)))) І з рэвалюцыямі таксама: Кастрычніцкая але лютаўская :)) А яшчэ горад _Булонь-сэр-Мэр_ прыдумалі і народ _цэйлонцы_ (усюды падаецца як устарэлае)

[miram.livejournal.com]

Булонь-сэр-Мэр -- c'est superbe. І гэта не адзіная такая памылка. Славутага кітайскага паэта завуць Тао Юаньмін (Tao Yuanming), а ня Тао Юаньмінь, як яны ўзаконілі. Славутага кітайскага філосафа -- Ван Янмін (Wang Yangming), а ня Ван Янмінь, як у новых правілах. Вядома, поруч з імі ў Кітаі былі і ёсьць дзясяткі тысяч нікому не вядомых Тао Юаньміняў і Ван Янміняў, але ж!

[maksim-l.livejournal.com]

Мужыкі, аб чым гаворка, у рэчаіснасці нічога не зменіцца -- хто як пісаў той так і будзе пісаць. Гэта чыста палітычная акцыя напярэдадні вялікіх знешнепалітычных і ўнутраных праблем, калі мова відаць будзе ўзятая да двара, але нельга ж паслугоўвацца мовай "адмарозкаў", во і зрабілі тыпа сваю.

[miram.livejournal.com]

Магчыма; хоць мне здаецца, што тут на першым месцы бюракратычныя гульні (як сказаў Цыхун) і амбіцыі аўтараў. А рэальна, сапраўды, зьмены будуць мінімальныя. Школьнікаў шкада. Дарослым дзядзькам нішто, а гэтым лішняя коска на іспыце можа лёс паламаць.

[miram.livejournal.com]

А дзе прыкметы таго, што мову маюць "узяць да двара"? Пакуль што ані ня бачу. Калі не лічыць самога факту, што пра яе падбалі -- як заўсёды, бульдозэрам.

[wal-de-maar.livejournal.com]

ну хаця б паглядзець на канцэрт-адкрыцьцё апошняга Славянскага Базару(ці слушна напісаў? :))..

[miram.livejournal.com]

А што на тым адкрыцьці было?

Наконт [С\с]лавянскага [Б\б]азару -- нішто, маем года паўтара, каб разабрацца ва ўсіх гэтых фурыях :)

[wal-de-maar.livejournal.com]

Адкрыцьцё было даволі якасна зладжанае(апэратарскае праца, касьцюмы, відэашэраг, вядучыя) і, як ні дзіўна, амаль спрэс беларускамоўнае - я дык быў вельмі зьдзіўлены.

[miram.livejournal.com]

Ясна, дзякуй. Прыкмета добрая, але з адзінкавых такіх выпадкаў далёкасяжныя высновы я б не рабіў. Л. зрэдку сам выступае па-беларуску, і што?

[wal-de-maar.livejournal.com]

Сапраўды для нейкіх агульных высноваў ранавата, а вось тым што Л. выступае па-беларуску вы мяне зьдзівілі - калі такое было апошні раз?
Я дык, апроч інаўгуарацыі 2006, даўно нічога такога не чуў.

[miram.livejournal.com]

На Дзень незалежнасьці бывала. Але мне тут падказваюць, што ўжо прынамсі пару гадоў і тут па-расейску.

[maksim-l.livejournal.com]

У ізаляцыі заўсёды пачынаецца чучхэ, уяві як Кім Чэн Ір і ўсё Ягонае кутло па-мерыканску шпрэхаюць. Уявіў? Тут усё быццам відавочна, будзем уздываць любоў да Айчыны, бо вакол ворагі мацкалі, а на захад ворагі яшчэ страшнейшыя -- на ніпанятным ізыке гаварат.

[miram.livejournal.com]

Ізаляцыі накшталт паўночна-карэйскай ці кубінскай тут, мабыць, і ня будзе: краіна транзытная, эканоміка экспартна-арыентаваная, прыродных перашкод на межах няма.

Сын Кім Чэн Іра, як пішуць, вучыўся ў Швайцарыі і па-ангельску гаворыць добра.

[iten.livejournal.com]

не буду ничего писать на доске больше, никогда! опозорюсь.

[miram.livejournal.com]

Баюся, гэткая рэакцыя будзе масавай. А гэта такая шкода, якая зацьміць сабой любую карысьць ад новага правапісу, if any.