![[personal profile]](https://www.dreamwidth.org/img/silk/identity/user.png){kind=small}
miramПолымя, 1980, № 6, сс. 188-193. Нумары эпіграм вылучаныя паўтлустым шрыфтам, хоць у часопісе -- звычайным. Разрадка ў заўвагах перадаецца курсівам. Самі заўвагі перанесеныя пад тыя эпіграмы, да якіх адносяцца, але з захаваньнем нумарацыі. Пагінацыя на пачатку часопісных старонак у фігурных дужках.
{188}
НОВЫЯ ПЕРАКЛАДЫ
МАРК ВАЛЕРЫЙ МАРЦЫЯЛ
ЭПІГРАМЫ
Прапаную ўвазе чытачоў «Полымя» ў маім перакладзе з латыні творы выдатнага рымскага эпіграматыка Марка Валерыя Марцыяла (жыў прыкладна каля 40—100 гг. н. э.), ураджэнца Іспаніі, аўтара захаванай да нашага часу 1561 эпіграмы.
Эпіграма Марцыяла — яскравая старонка ў сусветнай літаратуры. Яна дасціпна, насмешліва схоплівае мнагастайнае рымскае жыццё на пачатку нашай эры ў яго багатых праявах. Вось яны, жывыя постаці тагачаснай рымскай рэчаіснасці,— распусныя жанчыны і мужчыны, багацеі-скнары, дактары-шарлатаны, збіральнікі — падробшчыкі даўніны, вершаробы-пераймальнікі, пафаснікі-героі, хлусы-абяцальшчыкі і г. д. I, вядома ж, у гэтых эпіграмах каларытна паўстае гаротнае, няўдзячнае жыццё кліента, якое грунтоўна зведаў і сам Марцыял: гэтыя абавязковыя ранішнія «вітанні» патронаў, суправаджэнне іх на зборы, заахвочвальныя выкрыкі «брава» ў часе іх прамоў, усялякія паніжэнні, чаканні абедаў, якія часта аказваліся надзвычай скупыя...
Марцыял застаў эпіграму проста кароткім лірычным вершам-надпісам — прысвячальным, надмагільным, застольным. З яго рук эпіграма выйшла такой, якой мы яе ведаем і цяпер — прымавачна трапнай, дасціпнай, здзекліва-сатырычнай.
Большасць эпіграм Марцыяла напісана элегічным двувершам, дзе першы (няцотны) радок даецца ў памеры гекзаметра, другі (цотны) — пентаметра. Лічу патрэбным падаць тут схему ўзноўленага пентаметра з-за вялікай рэдкасці яго ў нас нават у перакладах:
/ – – / – – / / – – / – – /
Звяртаю ўвагу на абавязковыя цэзуру пасярод радка і збег двух націскных складоў, без «чакання» якіх гучанне радка неспрактыкаванаму чытачу можа здацца рытмічна неўпарадкаваным.
Што да лічбавага абазначэння, то рымскаю лічбаю абазначаецца кніга, арабскаю — парадкавы нумар эпіграмы ў кнізе.
Анатоль КЛЫШКА
I. 19.
Элія, помню, зубоў у цябе ацалела чатыры.
Кашаль адзін выбіў два, кашаль другі — яшчэ два.
Можаш спакойна цяпер кашляць ты цэлымі днямі:
Трэцяму кашлю з табой болей няма што рабіць.
I. 20.
З глузду ты з'ехаў, ці што, мне скажы? Пры гурме запрашоных
Ты шампіньёны адзін, Цыцыліян, тут жарэш.
Што ж пажадаць табе вартае гэткага пуза і горла?
Хіба што з'есці грыбок той, што з'еў Клаўдзій калісь1.
1 Імператар Клаўдзій памёр, з’еўшы грыб, атручаны яго жонкаю Агрыпінаю.
{189}
I. 28.
Той, хто вам скажа: Ацэра ўчарашнім віном патыхае,
Глупства звярзе, бо да дня глушыць Ацэра віно.
I. 47.
Некалі доктарам быў, а пасля стаў Дыяўл далакопам.
Робіць цяпер далакоп тое, што доктар рабіў.
II. 80.
Каб уцячы ад чужынцаў, Фаній пакончыў з сабою.
Ці ж не вар'яцтва, скажу, каб не памерці — ўміраць.
II. 87.
Кажаш: згараюць з кахання ўсе па табе прыгажуні?
Секст, гэта з тварам тваім, як у плыўца пад вадой?
II. 51.
Часта ў скарбонцы тваёй адзінюткі ўцалее дэнарый,
Гэткі пацёрты, што, Гіл, ты выглядаеш не горш.
Ды і таго не загорне ні хлебапёк і ні кухар,
А дастанецца таму, хто разагрэе цябе.
З зайздрасцю бедны трыбух паглядае, як юр банкетуе,
Век галадуе адзін, шчодра ж марнуе другі.
II. (46).
Як расшываецца ў красках мурожных Сіканская Гібла
Ў часе кароткай вясны, цешачы ўзяткам пчалу,
Так і ў цябе палыскуюцца розным адзеннем.шчамлёткі,
Так ад нязлічаных шат куфар ільсніцца ў цябе.
Цэлую трыбу1 адзець ільга ў твае белыя тогі:
Іх з Апулійскай2 зямлі шле чарада не адна!
Ты ж — хоць бы што — пазіраеш, як сябра твой мерзне зімою
I як — пракляцце! — мароз цісне за скабы яму.
Добра ж было б, скупяндзя, уварваць лахманоў нейкіх пару,
Ды — не дрыжы! — не ў цябе, Нэвал, а ў молі твае.
1 Трыба — адміністрацыйная акруга, на якія дзялілася тэрыторыя Рыма.
2 Апулія ў Паўднёвай Італіі славілася найлепшаю воўнаю.
III. 10.
Вызначыў бацька табе, Філамуз, па дзве тысячы ў месяц
I наказаў выдаваць часткамі грошы — па днях,
Бо тваю роскаш заўжды праганяе назаўтра галеча
I пры распусце такой трэба штодзённы паёк.
Ды, паміраўшы, табе спадак ён цалкам пакінуў —
Так бацька твой, Філамуз, спадку пазбавіў цябе.
III. 28.
Дзівішся ты: патыхае смуродам у Марыя з вуха.
Нестар, твая тут віна: шэпчаш на вуха яму.
III. 55.
Дзе ты ні ступіш, здаецца нам, Касм3 тут прайшоўся,
I выцякае бруёй з шклянкі ў яго кінамон4.
{190}
Гелія, не выхваляйся замежнай бязглуздаю модай,
Пахнуць духмяна вось так мог бы, скажу, і мой пёс.
3 Касм — гандляр духмянасцямі.
4 Кінамон — пахкае рэчыва.
III. (49).
Льеш мне веенцкага1 ў чарку, з якой ты нядаўна піў масік2.
Я лепш хацеў бы пусты келіх панюхаць, чым піць.
1 Веенцкае — благое і мутнае віно з ваколіц Этрускіх Вей.
2 Гара Масік у Кампаніі славілася высакаякасным віном.
III. 61.
Што ні папросіш ты, гэта, па-твойму, «нішто», Цына настырны.
Цына, як просіш «нішто», дык не адмоўлю ні ў чым.
III. 79.
Што ні пачне, аніяк да канца не даводзіць Серторый.
З ім і ў каханні, відаць, дзеўцы такая ж бяда.
III. 85.
Хто гэта ўмовіў табе выразаць ноздры каханку?
Месца ж не тое зусім выбраў, каб помсціць за грэх.
Што ж ты вырэзваў, тупіца? Нічога не страціла жонка:
Mae, як меў, Дыяфоб цэлым астатняе ўсё.
III. 87.
Кажуць, Хіёна, ты з хлопцамі справы ніякай не мела,
I цнатлівей за цябе тут анікога няма.
Ды пры купанні, аднак, не тое, што трэба, хаваеш:
Ты, меўшы сорам, фартух лепш на свой твар перавесь.
IV. 24.
З кім Лікарыда дружыла, усіх, Фабіян, пахавала
Да аднае: вось бы ёй з жонкай маёй падружыць.
IV. (41).
Што гэта ўзяўся чытаць і ваўнянкай захутваеш шыю?
Лепш прыдалася б яна, пэўна, для нашых вушэй.
IV. 68.
Сотняй квадрантаў частуеш, а сам дык прысмакі ўплятаеш.
Ты ці на едкі мяне, Секст, ці на завідкі зваў?
IV. 85.
Мы п'ём са шкла, а ты з муры3 смакуеш, Понцік. Навошта ж?
Келіх празрысты б ураз іншае выдаў віно.
3 Плавікавы шпат, тут: непразрысты посуд з яго.
V. 45.
Кажаш, што зграбная ты, Баса, кажаш: яшчэ ты дзяўчына...
Звыкла ты, Баса, казаць тое, чаго ўжо няма.
V. 53.
Што пра Калхійку4 ты, што пра Тыесту5 ўсё пішаш, мой дружа?
Што, Бас, Ніоба6 табе? I Андрамаха7 нашто?
{191}
Лепей за ўсё для старонак тваіх прыдалася б, павер мне,
Дэўкаліёна1 вада ці Фаэтонаў2 агонь.
4-7 Героі грэчаскай міфалогіі ці гамераўскага эпасу.
1-2 Героі грэчаскай міфалогіі ці гамераўскага эпасу.
V. 58.
Заўтра збіраешся жыць, Постум, і ўсё паўтараеш: заўтра.
Гэтае заўтра, скажы, Постум, настане калі?
Дзе яно, заўтра, такое далёкае? Дзе яго ўзяць нам?
Мабыць, схавана яно ў землях парфян ці армян?
Гэтае заўтра — Прыяму, Нестару3 ўжо аднагодак!
Ну, дык скажы мне, за што гэтае заўтра купіць?
Жыць будзеш заўтра. Нат сёння жыць позна ўжо, Постум:
Мудры адзін толькі той, Постум, хто ўчора пажыў.
3 Героі гамераўскага эпасу, тут як сінонім вельмі даўніх гадоў.
V. 79.
Ты адзінаццаць разоў падымаўся, Заіле, з застолля,
I адзінаццаць разоў ты свае ўборы мяняў,
Каб не збіраўся твой пот у свежым, вільготным адзенні
I не зашкодзіў свяжак пешчанай скуры тваёй.
Што ж гэта я не пацею, хоць елі з табою, Заіле,
Пэўна ж, апратка адна дужа халодзіць мяне.
V. 81.
Век будзеш бедны, Эміліян, калі ты ўжо бедны.
Грошы даюцца ў наш час толькі адным багачам.
VI. 48.
Што грамавіта натоўпы кліентаў крычаць табе «брава»,
Гэта, Пампоній, не ты — твой красамоўны абед.
VI. 53.
Вымыўся з намі, вясёлы паеў, і — на табе! — ўранні
Цела халодным знайшлі, калі мёртвы ўжо быў Андрагор.
Што ж за прычына раптоўнае смерці, ты, Фаўстын, пытаеш?
Гэта ж прысніўся ўначы лекар яму — Гермакрат.
VI. 60 (61).
Хваліць, і любіць, і ўголас чытае Рым мае кнігі,
Я тут ля кожных грудзей, я тут у кожнай руцэ.
Вунь: чырванее хтось... млее... бялее... зяхае... шалее...
Так і хацеў я: цяпер верш мой і мне да душы.
VII. 3.
Панціліян, чаму я табе не дару сваіх кніжак?
Ды каб і ты мне сваіх, Панціліян, не дарыў.
VII. 16.
Hi медзяка ў маім доме. Мне. Рэгул, прадаць астаецца
Тое, што ты падарыў. Купіш ты можа ў мяне?
VII. 98.
Кастар, купляеш ты ўсё, а час прыйдзе — і ўсё прадасі ты.
VIII. 12.
Браце, чаму не ляжыць маё сэрца да жонкі багатай,
Ведаеш? Быць не хачу жонкай у жонкі свае.
{192}
Трэба кабеце заўсёды быць, Прыск, у залежнасці ў мужа,
Бо без таго, я скажу, роўнасці ў шлюбе няма.
VIII. 20.
Хоць і па дзвесце радкоў ты складаеш штодзённа,
Ды не чытаеш услых. Вар, ты і кеп1 і не кеп.
1 Кеп — дурань.
VIII. 34.
Маеш, казаў, першатворы са срэбра даўнейшага Mica.
Што ты не сам падрабіў, дык і даўнейшая рэч?
IX. 10 (5).
Хочаш за Прыска пайсці? Паўла, бачу: ты не дурная.
Прыск жа не хоча цябе? Што ж — дык і ён не дурны.
IX. 46.
Гелій заўсёды будуецца: вось ён змяняе парогі,
Ладзіць ключы ад дзвярэй, купіць завалу сабе,
Тут папраўляе адно, там другое, то вокны мяняе,
Толькі б яму будаваць — будзе што хочаш рабіць, —
Каб у любую хвіліну, як сябар спытаецца грошай,
Мог усё тое ж сказаць Гелій: «Будуюся, брат».
IX. 53.
Квінт, я хацеў табе ў дзень нараджэння паднесці дарунак
Сціплы. Ды ты супыніў. Ты ўладалюб-чалавек, —
Трэба паслухацца: хай будзе тое, што хочам абодва,
Што нас усцешыць дваіх: Квінт, лепш ты мне падары.
XII. 94.
Эпас пісаў я; і ты ўжо марнееш над ім: я пакінуў,
Каб не змагаўся мой верш з тым, што вымучваеш ты.
I на катурны трагічныя Талія2 наша ўсходзіць,
Тут жа прыладзіў і ты доўгую сірму сабе.
Я дакрануўся да струн ліры, украсы калабрскіх Камэнаў3,
Ты, неадступны, ізноў плектр4 вырываеш у нас.
Я на сатыру пайшоў, і ты ўжо ў Луцыі5 пнешся.
Лёгкасць элегій я ўзяў — ты ўжо элегікам стаў.
Што ж тут найменшае выбраць? Пачаў я складаць эпіграмы,
Дык і табе пераняць хочацца пальму маю.
Што ж ты не любіш, скажы — хапацца за ўсё ці ж не сорам? —
I што няміла табе, Тука, пакінь для мяне.
2 Талія — муза камедыі.
3 Г. зн. Гарацыя.
4 Плектр — маленькая палачка ці нешта накшталт таго для ігры на струнных інструментах (медыятар).
5 Луцый — рымскі паэт II ст. да н. э., славуты сваімі сатырамі.
XIV. 11. ПАПЕРА НА ПІСЬМЫ
Ці пасылаецца ён мала ці добра знаёмым —
Гэты аркушык усім звык гаварыць: «Дарагі».
{193}
XIV. 69 (68). РАДОСКІ БІСКВІТ1
Ты не таўчы кулаком вінаватага служку ў зубы:
Хай ён бісквіту паесць, што пасылае Радос.
1 Радоскі бісквіт вызначаўся асаблівай цвёрдасцю.
XIV. 81. ТОРБА
У жабрака-абарванца не несці б кусанікаў чэрствых,
З псом шалудзівым не спаць — думачка ў торбы адна.
XIV. 109. КЕЛІХІ, АЗДОБЛЕНЫЯ САМАЦВЕТАМІ
Як зіхаціць гэта золата ў скіфскім агні самацветаў —
Глянь... Колькі пальцаў зараз келіх такі абабраў.
XIV. 134. СТАНІК
Грудзям-бутонам расці не давай, станік каханай,
Каб іх злавіць, атуліць мог я сваёю рукой.
{188}
НОВЫЯ ПЕРАКЛАДЫ
МАРК ВАЛЕРЫЙ МАРЦЫЯЛ
ЭПІГРАМЫ
Прапаную ўвазе чытачоў «Полымя» ў маім перакладзе з латыні творы выдатнага рымскага эпіграматыка Марка Валерыя Марцыяла (жыў прыкладна каля 40—100 гг. н. э.), ураджэнца Іспаніі, аўтара захаванай да нашага часу 1561 эпіграмы.
Эпіграма Марцыяла — яскравая старонка ў сусветнай літаратуры. Яна дасціпна, насмешліва схоплівае мнагастайнае рымскае жыццё на пачатку нашай эры ў яго багатых праявах. Вось яны, жывыя постаці тагачаснай рымскай рэчаіснасці,— распусныя жанчыны і мужчыны, багацеі-скнары, дактары-шарлатаны, збіральнікі — падробшчыкі даўніны, вершаробы-пераймальнікі, пафаснікі-героі, хлусы-абяцальшчыкі і г. д. I, вядома ж, у гэтых эпіграмах каларытна паўстае гаротнае, няўдзячнае жыццё кліента, якое грунтоўна зведаў і сам Марцыял: гэтыя абавязковыя ранішнія «вітанні» патронаў, суправаджэнне іх на зборы, заахвочвальныя выкрыкі «брава» ў часе іх прамоў, усялякія паніжэнні, чаканні абедаў, якія часта аказваліся надзвычай скупыя...
Марцыял застаў эпіграму проста кароткім лірычным вершам-надпісам — прысвячальным, надмагільным, застольным. З яго рук эпіграма выйшла такой, якой мы яе ведаем і цяпер — прымавачна трапнай, дасціпнай, здзекліва-сатырычнай.
Большасць эпіграм Марцыяла напісана элегічным двувершам, дзе першы (няцотны) радок даецца ў памеры гекзаметра, другі (цотны) — пентаметра. Лічу патрэбным падаць тут схему ўзноўленага пентаметра з-за вялікай рэдкасці яго ў нас нават у перакладах:
/ – – / – – / / – – / – – /
Звяртаю ўвагу на абавязковыя цэзуру пасярод радка і збег двух націскных складоў, без «чакання» якіх гучанне радка неспрактыкаванаму чытачу можа здацца рытмічна неўпарадкаваным.
Што да лічбавага абазначэння, то рымскаю лічбаю абазначаецца кніга, арабскаю — парадкавы нумар эпіграмы ў кнізе.
Анатоль КЛЫШКА
I. 19.
Элія, помню, зубоў у цябе ацалела чатыры.
Кашаль адзін выбіў два, кашаль другі — яшчэ два.
Можаш спакойна цяпер кашляць ты цэлымі днямі:
Трэцяму кашлю з табой болей няма што рабіць.
I. 20.
З глузду ты з'ехаў, ці што, мне скажы? Пры гурме запрашоных
Ты шампіньёны адзін, Цыцыліян, тут жарэш.
Што ж пажадаць табе вартае гэткага пуза і горла?
Хіба што з'есці грыбок той, што з'еў Клаўдзій калісь1.
1 Імператар Клаўдзій памёр, з’еўшы грыб, атручаны яго жонкаю Агрыпінаю.
{189}
I. 28.
Той, хто вам скажа: Ацэра ўчарашнім віном патыхае,
Глупства звярзе, бо да дня глушыць Ацэра віно.
I. 47.
Некалі доктарам быў, а пасля стаў Дыяўл далакопам.
Робіць цяпер далакоп тое, што доктар рабіў.
II. 80.
Каб уцячы ад чужынцаў, Фаній пакончыў з сабою.
Ці ж не вар'яцтва, скажу, каб не памерці — ўміраць.
II. 87.
Кажаш: згараюць з кахання ўсе па табе прыгажуні?
Секст, гэта з тварам тваім, як у плыўца пад вадой?
II. 51.
Часта ў скарбонцы тваёй адзінюткі ўцалее дэнарый,
Гэткі пацёрты, што, Гіл, ты выглядаеш не горш.
Ды і таго не загорне ні хлебапёк і ні кухар,
А дастанецца таму, хто разагрэе цябе.
З зайздрасцю бедны трыбух паглядае, як юр банкетуе,
Век галадуе адзін, шчодра ж марнуе другі.
II. (46).
Як расшываецца ў красках мурожных Сіканская Гібла
Ў часе кароткай вясны, цешачы ўзяткам пчалу,
Так і ў цябе палыскуюцца розным адзеннем.шчамлёткі,
Так ад нязлічаных шат куфар ільсніцца ў цябе.
Цэлую трыбу1 адзець ільга ў твае белыя тогі:
Іх з Апулійскай2 зямлі шле чарада не адна!
Ты ж — хоць бы што — пазіраеш, як сябра твой мерзне зімою
I як — пракляцце! — мароз цісне за скабы яму.
Добра ж было б, скупяндзя, уварваць лахманоў нейкіх пару,
Ды — не дрыжы! — не ў цябе, Нэвал, а ў молі твае.
1 Трыба — адміністрацыйная акруга, на якія дзялілася тэрыторыя Рыма.
2 Апулія ў Паўднёвай Італіі славілася найлепшаю воўнаю.
III. 10.
Вызначыў бацька табе, Філамуз, па дзве тысячы ў месяц
I наказаў выдаваць часткамі грошы — па днях,
Бо тваю роскаш заўжды праганяе назаўтра галеча
I пры распусце такой трэба штодзённы паёк.
Ды, паміраўшы, табе спадак ён цалкам пакінуў —
Так бацька твой, Філамуз, спадку пазбавіў цябе.
III. 28.
Дзівішся ты: патыхае смуродам у Марыя з вуха.
Нестар, твая тут віна: шэпчаш на вуха яму.
III. 55.
Дзе ты ні ступіш, здаецца нам, Касм3 тут прайшоўся,
I выцякае бруёй з шклянкі ў яго кінамон4.
{190}
Гелія, не выхваляйся замежнай бязглуздаю модай,
Пахнуць духмяна вось так мог бы, скажу, і мой пёс.
3 Касм — гандляр духмянасцямі.
4 Кінамон — пахкае рэчыва.
III. (49).
Льеш мне веенцкага1 ў чарку, з якой ты нядаўна піў масік2.
Я лепш хацеў бы пусты келіх панюхаць, чым піць.
1 Веенцкае — благое і мутнае віно з ваколіц Этрускіх Вей.
2 Гара Масік у Кампаніі славілася высакаякасным віном.
III. 61.
Што ні папросіш ты, гэта, па-твойму, «нішто», Цына настырны.
Цына, як просіш «нішто», дык не адмоўлю ні ў чым.
III. 79.
Што ні пачне, аніяк да канца не даводзіць Серторый.
З ім і ў каханні, відаць, дзеўцы такая ж бяда.
III. 85.
Хто гэта ўмовіў табе выразаць ноздры каханку?
Месца ж не тое зусім выбраў, каб помсціць за грэх.
Што ж ты вырэзваў, тупіца? Нічога не страціла жонка:
Mae, як меў, Дыяфоб цэлым астатняе ўсё.
III. 87.
Кажуць, Хіёна, ты з хлопцамі справы ніякай не мела,
I цнатлівей за цябе тут анікога няма.
Ды пры купанні, аднак, не тое, што трэба, хаваеш:
Ты, меўшы сорам, фартух лепш на свой твар перавесь.
IV. 24.
З кім Лікарыда дружыла, усіх, Фабіян, пахавала
Да аднае: вось бы ёй з жонкай маёй падружыць.
IV. (41).
Што гэта ўзяўся чытаць і ваўнянкай захутваеш шыю?
Лепш прыдалася б яна, пэўна, для нашых вушэй.
IV. 68.
Сотняй квадрантаў частуеш, а сам дык прысмакі ўплятаеш.
Ты ці на едкі мяне, Секст, ці на завідкі зваў?
IV. 85.
Мы п'ём са шкла, а ты з муры3 смакуеш, Понцік. Навошта ж?
Келіх празрысты б ураз іншае выдаў віно.
3 Плавікавы шпат, тут: непразрысты посуд з яго.
V. 45.
Кажаш, што зграбная ты, Баса, кажаш: яшчэ ты дзяўчына...
Звыкла ты, Баса, казаць тое, чаго ўжо няма.
V. 53.
Што пра Калхійку4 ты, што пра Тыесту5 ўсё пішаш, мой дружа?
Што, Бас, Ніоба6 табе? I Андрамаха7 нашто?
{191}
Лепей за ўсё для старонак тваіх прыдалася б, павер мне,
Дэўкаліёна1 вада ці Фаэтонаў2 агонь.
4-7 Героі грэчаскай міфалогіі ці гамераўскага эпасу.
1-2 Героі грэчаскай міфалогіі ці гамераўскага эпасу.
V. 58.
Заўтра збіраешся жыць, Постум, і ўсё паўтараеш: заўтра.
Гэтае заўтра, скажы, Постум, настане калі?
Дзе яно, заўтра, такое далёкае? Дзе яго ўзяць нам?
Мабыць, схавана яно ў землях парфян ці армян?
Гэтае заўтра — Прыяму, Нестару3 ўжо аднагодак!
Ну, дык скажы мне, за што гэтае заўтра купіць?
Жыць будзеш заўтра. Нат сёння жыць позна ўжо, Постум:
Мудры адзін толькі той, Постум, хто ўчора пажыў.
3 Героі гамераўскага эпасу, тут як сінонім вельмі даўніх гадоў.
V. 79.
Ты адзінаццаць разоў падымаўся, Заіле, з застолля,
I адзінаццаць разоў ты свае ўборы мяняў,
Каб не збіраўся твой пот у свежым, вільготным адзенні
I не зашкодзіў свяжак пешчанай скуры тваёй.
Што ж гэта я не пацею, хоць елі з табою, Заіле,
Пэўна ж, апратка адна дужа халодзіць мяне.
V. 81.
Век будзеш бедны, Эміліян, калі ты ўжо бедны.
Грошы даюцца ў наш час толькі адным багачам.
VI. 48.
Што грамавіта натоўпы кліентаў крычаць табе «брава»,
Гэта, Пампоній, не ты — твой красамоўны абед.
VI. 53.
Вымыўся з намі, вясёлы паеў, і — на табе! — ўранні
Цела халодным знайшлі, калі мёртвы ўжо быў Андрагор.
Што ж за прычына раптоўнае смерці, ты, Фаўстын, пытаеш?
Гэта ж прысніўся ўначы лекар яму — Гермакрат.
VI. 60 (61).
Хваліць, і любіць, і ўголас чытае Рым мае кнігі,
Я тут ля кожных грудзей, я тут у кожнай руцэ.
Вунь: чырванее хтось... млее... бялее... зяхае... шалее...
Так і хацеў я: цяпер верш мой і мне да душы.
VII. 3.
Панціліян, чаму я табе не дару сваіх кніжак?
Ды каб і ты мне сваіх, Панціліян, не дарыў.
VII. 16.
Hi медзяка ў маім доме. Мне. Рэгул, прадаць астаецца
Тое, што ты падарыў. Купіш ты можа ў мяне?
VII. 98.
Кастар, купляеш ты ўсё, а час прыйдзе — і ўсё прадасі ты.
VIII. 12.
Браце, чаму не ляжыць маё сэрца да жонкі багатай,
Ведаеш? Быць не хачу жонкай у жонкі свае.
{192}
Трэба кабеце заўсёды быць, Прыск, у залежнасці ў мужа,
Бо без таго, я скажу, роўнасці ў шлюбе няма.
VIII. 20.
Хоць і па дзвесце радкоў ты складаеш штодзённа,
Ды не чытаеш услых. Вар, ты і кеп1 і не кеп.
1 Кеп — дурань.
VIII. 34.
Маеш, казаў, першатворы са срэбра даўнейшага Mica.
Што ты не сам падрабіў, дык і даўнейшая рэч?
IX. 10 (5).
Хочаш за Прыска пайсці? Паўла, бачу: ты не дурная.
Прыск жа не хоча цябе? Што ж — дык і ён не дурны.
IX. 46.
Гелій заўсёды будуецца: вось ён змяняе парогі,
Ладзіць ключы ад дзвярэй, купіць завалу сабе,
Тут папраўляе адно, там другое, то вокны мяняе,
Толькі б яму будаваць — будзе што хочаш рабіць, —
Каб у любую хвіліну, як сябар спытаецца грошай,
Мог усё тое ж сказаць Гелій: «Будуюся, брат».
IX. 53.
Квінт, я хацеў табе ў дзень нараджэння паднесці дарунак
Сціплы. Ды ты супыніў. Ты ўладалюб-чалавек, —
Трэба паслухацца: хай будзе тое, што хочам абодва,
Што нас усцешыць дваіх: Квінт, лепш ты мне падары.
XII. 94.
Эпас пісаў я; і ты ўжо марнееш над ім: я пакінуў,
Каб не змагаўся мой верш з тым, што вымучваеш ты.
I на катурны трагічныя Талія2 наша ўсходзіць,
Тут жа прыладзіў і ты доўгую сірму сабе.
Я дакрануўся да струн ліры, украсы калабрскіх Камэнаў3,
Ты, неадступны, ізноў плектр4 вырываеш у нас.
Я на сатыру пайшоў, і ты ўжо ў Луцыі5 пнешся.
Лёгкасць элегій я ўзяў — ты ўжо элегікам стаў.
Што ж тут найменшае выбраць? Пачаў я складаць эпіграмы,
Дык і табе пераняць хочацца пальму маю.
Што ж ты не любіш, скажы — хапацца за ўсё ці ж не сорам? —
I што няміла табе, Тука, пакінь для мяне.
2 Талія — муза камедыі.
3 Г. зн. Гарацыя.
4 Плектр — маленькая палачка ці нешта накшталт таго для ігры на струнных інструментах (медыятар).
5 Луцый — рымскі паэт II ст. да н. э., славуты сваімі сатырамі.
XIV. 11. ПАПЕРА НА ПІСЬМЫ
Ці пасылаецца ён мала ці добра знаёмым —
Гэты аркушык усім звык гаварыць: «Дарагі».
{193}
XIV. 69 (68). РАДОСКІ БІСКВІТ1
Ты не таўчы кулаком вінаватага служку ў зубы:
Хай ён бісквіту паесць, што пасылае Радос.
1 Радоскі бісквіт вызначаўся асаблівай цвёрдасцю.
XIV. 81. ТОРБА
У жабрака-абарванца не несці б кусанікаў чэрствых,
З псом шалудзівым не спаць — думачка ў торбы адна.
XIV. 109. КЕЛІХІ, АЗДОБЛЕНЫЯ САМАЦВЕТАМІ
Як зіхаціць гэта золата ў скіфскім агні самацветаў —
Глянь... Колькі пальцаў зараз келіх такі абабраў.
XIV. 134. СТАНІК
Грудзям-бутонам расці не давай, станік каханай,
Каб іх злавіць, атуліць мог я сваёю рукой.
