Адам Мальдзіс. "Торба смеху" Кароля Жэры

«ТОРБА СМЕХУ» КАРОЛЯ ЖЭРЫ

Калі, рыхтуючы для «Энцыклапедыі літаратуры і мастацтва Беларусі» артыкул пра Кароля Жэру, я стаў гартаць свае ленінградскія запісы дзесяцігадовай даўнасці, то прыйшоў да вываду, што постаць гэтага беларускага і польскага аўтара XVIII стагоддзя варта не толькі пятнаццаці радкоў у энцыклапедычным выданні, але і больш шырокай гаворкі. Бо, уласна кажучы, апрача аднаго абзаца ў «Истории белорусской дооктябрьской литературы», пра Жэру ў нас нідзе і нічога не напісана. Між тым гэта быў цікавы чалавек і пісьменнік, яркі прадстаўнік Асветніцтва ў Беларусі. У пэўным сэнсе ён звязваў старую беларускую літаратуру з новай.

Аднак пачну па парадку. Калі ў 1974 годзе я працаваў у аддзеле рукапісаў Дзяржаўнай публічнай бібліятэкі ў Ленінградзе, увагу маю прыцягнуў тоўсты, на 416 аркушаў зборнік, які значыўся пад лацінскай літарай «кю» і лічбамі XV, 3. Лацінска-польская назва яго была па-барочнаму доўгая і квяцістая: «Процьма рэчаў, торба смеху, гарох з капустай, а кожны сабака з іншай вёскі, або Кніга, якая ўключае ў сябе збор розных цікавых і мудрых, дасціпных і забаўных, сэнсоўных і сентыментальных твораў, пытанняў і адказаў, без ладу і ніякага парадку ўкладзеных дзеля ўцехі і забавы, а часам служыць кожнаму і дзеля выратавальнага павучання, нядаўна распачатая, а да сканчэння свету незавершаная. Хто яе распачаў, таго знойдзеш у наступных радках».

А далей ішоў макаранічны, польска-лацінскі верш, папацеўшы над якім з гадзіну, я расшыфраваў прозвішча аўтара: ( Read more... )